{"id":25374,"date":"2025-06-07T06:47:52","date_gmt":"2025-06-06T23:47:52","guid":{"rendered":"https:\/\/quanghung.name.vn\/cong-nghe\/giai-ma-sieu-song-than-bi-an-lam-rung-chuyen-toan-the-gioi-trong-9-ngay\/"},"modified":"2025-06-07T06:47:52","modified_gmt":"2025-06-06T23:47:52","slug":"giai-ma-sieu-song-than-bi-an-lam-rung-chuyen-toan-the-gioi-trong-9-ngay","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/quanghung.name.vn\/?p=25374","title":{"rendered":"Gi\u1ea3i m\u00e3 &#8216;si\u00eau s\u00f3ng th\u1ea7n&#8217; b\u00ed \u1ea9n l\u00e0m rung chuy\u1ec3n to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi trong 9 ng\u00e0y"},"content":{"rendered":"<div class=\"knc-content\" id=\"ContentDetail\">\n<figure class=\"VCSortableInPreviewMode\" contenteditable=\"true\" type=\"Photo\">\n<div><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"https:\/\/image.tienphong.vn\/w645\/Uploaded\/2025\/rgtgtn\/2025_06_04\/1-6119-6228.jpg.webp\" h=\"1115\" rel=\"https:\/\/image.tienphong.vn\/w645\/Uploaded\/2025\/rgtgtn\/2025_06_04\/1-6119-6228.jpg.webp\" title=\"\" type=\"photo\" w=\"1507\" width=\"1507\" height=\"1115\" loading=\"lazy\"><\/div><figcaption class=\"PhotoCMS_Caption\" contenteditable=\"true\">\n<p class=\"\" contenteditable=\"true\" data-placeholder=\"Nh\u1eadp ch\u00fa th\u00edch \u1ea3nh\"> H\u00ecnh \u1ea3nh v\u1ec7 tinh Copernicus Sentinel-2 \u0111o \u0111\u1ed9 cao b\u1ec1 m\u1eb7t bi\u1ec3n t\u1eeb v\u1ec7 tinh SWOT. (\u1ea2nh: Thomas Monahan) <\/p>\n<\/figcaption><\/figure>\n<p> Nh\u1eefng con s\u00f3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3, m\u1ed9t trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 cao t\u1edbi 200m \u0111\u00e3 tr\u00e0n v\u00e0o V\u1ecbnh Dickson \u1edf \u0110\u00f4ng  Greenland  v\u00e0 rung chuy\u1ec3n li\u00ean t\u1ee5c trong ch\u00edn ng\u00e0y v\u00e0o th\u00e1ng 9 n\u0103m 2023, t\u1ea1o ra nh\u1eefng \u0111\u1ee3t s\u00f3ng \u0111\u1ecba ch\u1ea5n vang v\u1ecdng kh\u1eafp l\u1edbp v\u1ecf h\u00e0nh tinh. <\/p>\n<p><strong> S\u00f4ng b\u0103ng tan ch\u1ea3y l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n? <\/strong><\/p>\n<p> T\u00edn hi\u1ec7u ban \u0111\u1ea7u l\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0  khoa h\u1ecdc  , nh\u01b0ng h\u00ecnh \u1ea3nh m\u1eb7t \u0111\u1ea5t v\u00e0 v\u1ec7 tinh \u0111\u00e3 l\u1ea7n ra th\u1ee7 ph\u1ea1m c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0 l\u1edf \u0111\u1ea5t \u1edf v\u1ecbnh h\u1eb9p. Nh\u1eefng tr\u1eadn l\u1edf \u0111\u1ea5t n\u00e0y \u0111\u00e3 gi\u1ea3i ph\u00f3ng nh\u1eefng con s\u00f3ng, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 seiches, sau khi m\u1ed9t s\u00f4ng b\u0103ng tan ch\u1ea3y do bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu g\u00e2y ra ph\u00eda sau v\u1ecbnh h\u1eb9p. Tuy nhi\u00ean, kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng tr\u1ef1c ti\u1ebfp n\u00e0o v\u1ec1 nh\u1eefng seiches n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y. <\/p>\n<p> B\u00e2y gi\u1edd, l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn b\u1edfi m\u1ed9t v\u1ec7 tinh m\u1edbi theo d\u00f5i n\u01b0\u1edbc tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng. Nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y v\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Nature Communications . <\/p>\n<p> &#8220;Bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu \u0111ang t\u1ea1o ra nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u1ef1c \u0111oan m\u1edbi, ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y&#8221;, t\u00e1c gi\u1ea3 ch\u00ednh c\u1ee7a nghi\u00ean c\u1ee9u Thomas Monahan , sinh vi\u00ean t\u1ed1t nghi\u1ec7p ng\u00e0nh khoa h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Oxford, Anh cho bi\u1ebft. &#8220;Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u1ef1c \u0111oan n\u00e0y \u0111ang thay \u0111\u1ed5i nhanh nh\u1ea5t \u1edf nh\u1eefng v\u00f9ng xa x\u00f4i, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 B\u1eafc C\u1ef1c, n\u01a1i kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111o l\u01b0\u1eddng ch\u00fang b\u1eb1ng c\u00e1c c\u1ea3m bi\u1ebfn v\u1eadt l\u00fd c\u1ee7a ch\u00fang ta b\u1ecb h\u1ea1n ch\u1ebf. Nghi\u00ean c\u1ee9u n\u00e0y cho th\u1ea5y c\u00e1ch ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 t\u1eadn d\u1ee5ng th\u1ebf h\u1ec7 c\u00f4ng ngh\u1ec7 quan s\u00e1t Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t v\u1ec7 tinh ti\u1ebfp theo \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u00e0y&#8221;. <\/p>\n<p> Th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a s\u00f3ng th\u1ea7n b\u1eb1ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111o \u0111\u1ed9 cao v\u1ec7 tinh, trong \u0111\u00f3 c\u00e1c xung radar \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eedi \u0111\u1ebfn b\u1ec1 m\u1eb7t \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng t\u1eeb qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec3 \u0111o \u0111\u1ed9 cao c\u1ee7a s\u00f3ng d\u1ef1a tr\u00ean th\u1eddi gian c\u00e1c xung n\u00e0y ph\u1ea3n h\u1ed3i. <\/p>\n<p> Nh\u01b0ng v\u00ec v\u1ec7 tinh c\u00f3 kho\u1ea3ng c\u00e1ch ph\u1ee7 s\u00f3ng d\u00e0i v\u00e0 c\u00e1c thi\u1ebft b\u1ecb c\u1ee7a ch\u00fang ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o nh\u1eefng g\u00ec b\u00ean d\u01b0\u1edbi ch\u00fang n\u00ean ch\u00fang kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111o \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1ec1 \u0111\u1ed9 cao c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u1edf nh\u1eefng khu v\u1ef1c h\u1ea1n ch\u1ebf nh\u01b0 b\u00ean trong v\u1ecbnh h\u1eb9p. <\/p>\n<p><strong> V\u1ec7 tinh \u0110\u1ecba h\u00ecnh n\u01b0\u1edbc m\u1eb7t v\u00e0 \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng (SWOT) <\/strong><\/p>\n<p> \u0110\u1ec3 x\u00e1c nh\u1eadn s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a seiches, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 chuy\u1ec3n sang d\u1eef li\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c thu th\u1eadp b\u1edfi v\u1ec7 tinh \u0110\u1ecba h\u00ecnh n\u01b0\u1edbc m\u1eb7t v\u00e0 \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng (SWOT) m\u1edbi, m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n chung c\u1ee7a NASA v\u00e0 CNES, c\u01a1 quan  v\u0169 tr\u1ee5  c\u1ee7a Ph\u00e1p. \u0110\u01b0\u1ee3c ph\u00f3ng v\u00e0o th\u00e1ng 12 n\u0103m 2022, v\u1ec7 tinh n\u00e0y s\u1eed d\u1ee5ng m\u1ed9t thi\u1ebft b\u1ecb g\u1ecdi l\u00e0 Giao thoa k\u1ebf radar b\u0103ng t\u1ea7n Ka (KaRIn) \u0111\u1ec3 l\u1eadp b\u1ea3n \u0111\u1ed3 90% l\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng. <\/p>\n<p> KaRIn ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng b\u1eb1ng c\u00e1ch s\u1eed d\u1ee5ng hai \u0103ng-ten g\u1eafn tr\u00ean m\u1ed9t c\u1ea7n tr\u1ee5c \u1edf m\u1ed7i b\u00ean v\u1ec7 tinh \u0111\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh t\u00edn hi\u1ec7u ph\u1ea3n h\u1ed3i c\u1ee7a xung radar v\u1edbi \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3, \u0111o m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc v\u1edbi \u0111\u1ed9 ph\u00e2n gi\u1ea3i l\u00ean t\u1edbi 2,5 m d\u1ecdc theo m\u1ed9t cung tr\u00f2n d\u00e0i 50 km. <\/p>\n<p> D\u1eef li\u1ec7u SWOT \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y tr\u00ean v\u1ecbnh h\u1eb9p trong hai tr\u1eadn s\u00f3ng th\u1ea7n l\u1edbn \u0111\u00e3 ti\u1ebft l\u1ed9 hai s\u01b0\u1eddn d\u1ed1c ngang k\u00eanh di chuy\u1ec3n theo h\u01b0\u1edbng ng\u01b0\u1ee3c nhau gi\u1eefa n\u00f3, x\u00e1c nh\u1eadn s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a ch\u00fang. C\u00e1c quan s\u00e1t \u0111\u1ecba ch\u1ea5n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1ch xa h\u00e0ng ngh\u00ecn d\u1eb7m, c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c ch\u1ec9 s\u1ed1 th\u1eddi ti\u1ebft v\u00e0 th\u1ee7y tri\u1ec1u, gi\u00fap c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u00e1i t\u1ea1o l\u1ea1i c\u00e1c con s\u00f3ng v\u00e0 li\u00ean k\u1ebft ch\u00fang m\u1ed9t c\u00e1ch thuy\u1ebft ph\u1ee5c v\u1edbi c\u00e1c t\u00edn hi\u1ec7u \u0111\u1ecba ch\u1ea5n b\u00ed \u1ea9n. <\/p>\n<p> \u0110\u1ed3ng t\u00e1c gi\u1ea3 Thomas Adcock, gi\u00e1o s\u01b0 khoa h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Oxford, cho bi\u1ebft: &#8220;Nghi\u00ean c\u1ee9u n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 c\u00e1ch d\u1eef li\u1ec7u v\u1ec7 tinh th\u1ebf h\u1ec7 ti\u1ebfp theo c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0  b\u00ed \u1ea9n  trong qu\u00e1 kh\u1ee9. Ch\u00fang ta s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft m\u1edbi v\u1ec1 c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng c\u1ef1c \u0111oan c\u1ee7a \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 s\u00f3ng th\u1ea7n, b\u00e3o d\u00e2ng v\u00e0 s\u00f3ng th\u1ea7n b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng&#8221;. <\/p>\n<div class=\"article__source cms-source\"><i class=\"fal fa-newspaper\"><\/i><span> Theo Live Science <\/span><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00ecnh \u1ea3nh v\u1ec7 tinh Copernicus Sentinel-2 \u0111o \u0111\u1ed9 cao b\u1ec1 m\u1eb7t bi\u1ec3n t\u1eeb v\u1ec7 tinh SWOT. (\u1ea2nh: Thomas Monahan) Nh\u1eefng con s\u00f3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3, m\u1ed9t trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 cao t\u1edbi 200m \u0111\u00e3 tr\u00e0n v\u00e0o V\u1ecbnh Dickson \u1edf \u0110\u00f4ng Greenland v\u00e0 rung chuy\u1ec3n li\u00ean t\u1ee5c trong ch\u00edn ng\u00e0y v\u00e0o th\u00e1ng 9 n\u0103m 2023, t\u1ea1o ra nh\u1eefng<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25375,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"googlesitekit_rrm_CAow44a6DA:productID":"","footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-25374","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cong-nghe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/quanghung.name.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25374","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/quanghung.name.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/quanghung.name.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/quanghung.name.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/quanghung.name.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25374"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/quanghung.name.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25374\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/quanghung.name.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/quanghung.name.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/quanghung.name.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25374"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/quanghung.name.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}