Kỳ 3: Khai thông đường băng – tạo đà cất cánh

Khát vọng không tự chuyển thành hiện thực nếu chỉ dừng lại ở những bản báo cáo hay những cam kết trên diễn đàn. Muốn Việt Nam thực sự cất cánh, phải bắt đầu từ một cuộc đột phá – không chỉ trong tư duy lãnh đạo mà còn ở hành động của cả hệ thống chính trị. Những điểm nghẽn đã được nhận diện rõ. Giờ là lúc phải bắt tay dọn sạch đường băng phát triển.

Cách mạng tinh gọn bộ máy – “Không thể chậm trễ hơn hơn được nữa”

Để dọn sạch đường băng cho Việt Nam cất cánh, cần một cuộc cách mạng không khoan nhượng – bắt đầu từ chính nội tại bộ máy nhà nước. Bởi đất nước muốn phát triển, chi đầu tư phát triển phải lớn, phải nhiều và phải cao hơn chi thường xuyên. Nhưng hiện nay tỉ lệ chi thường xuyên của chúng ta chiếm 70% chi ngân sách, trong đó chi cho bộ máy hành chính và sự nghiệp công là một gánh nặng lớn. Như vây, chỉ còn 30% cho đầu tư phát triển, an ninh – quốc phòng. Tinh giản bộ máy không chỉ để tạo dư địa tài chính bền vững cho tương lai, mà còn để thúc đẩy cải cách thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hệ thống.

Mặc dù việc cải cách bộ máy đã được thực hiện từ 2017 theo tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII, tuy nhiên bên cạnh một số kết quả ban đầu đạt được, thực tiễn cho thấy việc đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị chưa thực sự quyết liệt, đồng bộ và tổng thể. Tổ chức bộ máy còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc, đầu mối; phân định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn vẫn còn trùng lắp, chồng chéo; phân cấp, phân quyền chưa đồng bộ, thiếu hợp lý; việc sắp xếp chưa thực sự gắn với xác định vị trí việc làm, cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Trước tình hình đó, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có bài viết về xây dựng hệ thống chính trị “Tinh – Gọn – Mạnh – Hiệu năng – Hiệu lực – Hiệu quả”, truyền đi thông điệp mạnh mẽ: Xây dựng, tổ chức thực hiện trong toàn hệ thống chính trị mô hình tổng thể tổ chức bộ máy hệ thống chính trị Việt Nam đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới; tập trung hoàn thiện thể chế theo tinh thần “vừa chạy, vừa xếp hàng” để nhanh chóng đưa chủ trương của Đảng vào thực tiễn cuộc sống; gắn tinh gọn tổ chức bộ máy với cơ cấu lại đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực ngang tầm nhiệm vụ, biên chế hợp lý, chuẩn hóa chức danh…

Định hướng của đồng chí Tổng Bí thư đã tạo nên thay đổi về chất mang tính đột phá nhằm xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới. Sau một thời gian quyết liệt triển khai với tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng”, đến nay chúng ta đã giảm 4 cơ quan Đảng trực thuộc Trung ương; 25 ban cán sự đảng; 16 đảng đoàn trực thuộc Trung ương; 5 cơ quan Quốc hội; 5 bộ và 3 cơ quan trực thuộc Chính phủ; 30 đầu mối cấp tổng cục; 1.025 đơn vị cấp cục, vụ và tương đương; 4.413 đầu mối cấp chi cục, phòng và tương đương; 240 đơn vị sự nghiệp.

Ở các địa phương, đến nay đã giảm 466 sở ngành và cấp tương đương; 644 đoàn, đảng đoàn và ban cán sự đảng; 3.984 đơn vị cấp phòng và tương đương; 27 đảng bộ cấp trên trực tiếp và các tổ chức cơ sở đảng.

Đặc biệt, một bước ngoặt mang tính lịch sử đã và đang được triển khai thần tốc. Nghị quyết 60-NQ/TW, ngày 12/4/2025 của Bộ Chính trị đã quyết định sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, từ 63 tỉnh, thành phố xuống còn 34 (6 thành phố trực thuộc trung ương và 28 tỉnh), nhằm cơ cấu lại hệ thống chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu quả và hiện đại. Việc sáp nhập này không chỉ giúp giảm hàng nghìn đầu mối bộ máy, tiết kiệm lớn chi phí vận hành, mà còn tạo điều kiện hình thành các vùng động lực mới có quy mô đủ lớn, thuận lợi cho quy hoạch phát triển hạ tầng, kinh tế – xã hội và thu hút đầu tư chiến lược.

Quan trọng hơn, các bước đi tinh gọn bộ máy đã bắt đầu chuyển hóa thành niềm tin trong xã hội. Người dân ngày càng thấy rõ hơn tính hiệu quả khi thủ tục hành chính được xử lý nhanh hơn, quy trình được đơn giản hóa, bộ máy phản hồi nhanh hơn với nhu cầu của cuộc sống. Chính những chuyển biến này là biểu hiện cụ thể của tinh thần ‘vì dân’ mà đồng chí Trường Chinh từng nhấn mạnh “Mọi chủ trương, chính sách của Đảng phải xuất phát từ lợi ích, nguyện vọng và khả năng của nhân dân lao động, phải khơi dậy được sự đồng tình, hưởng ứng của quần chúng”.

Tinh gọn bộ máy là bước đầu tiên, nhưng mang tính nền tảng, để tháo gỡ điểm nghẽn thể chế – từ đó lan tỏa sang hai trụ cột còn lại là nhân lực và hạ tầng. Muốn phát triển nhanh và bền vững, không thể chỉ sửa đổi nhỏ – mà phải cải cách lớn. Không thể chỉ nói hay – mà phải làm thật. Và muốn làm thật – phải bắt đầu từ bộ máy – từ chính mình.

Bộ tứ nghị quyết – từ khát vọng đến hành động

Trong tiến trình cải cách và phát triển, có những thời điểm mà tư duy và hành động phải đạt đến độ hội tụ, nơi các quyết sách không còn đơn lẻ, cục bộ mà gắn kết thành một chỉnh thể chiến lược. Với Việt Nam hôm nay, sự hội tụ ấy chính là bộ tứ nghị quyết do Bộ Chính trị ban hành trong thời gian gần đây: Nghị quyết 57 về phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật và Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Điểm chung nổi bật của cả bốn nghị quyết là sự chuyển hướng rõ rệt trong cách tiếp cận: từ quản lý sang phục vụ, từ bảo hộ sang cạnh tranh sáng tạo, từ hội nhập bị động sang hội nhập chủ động, từ cải cách phân tán sang cải cách toàn diện, đồng bộ. Như một chỉnh thể, bộ tứ nghị quyết không chỉ định hình các trụ cột phát triển, thể chế, đổi mới sáng tạo, kinh tế tư nhân và hội nhập mà còn đan cài, thúc đẩy và phụ thuộc lẫn nhau trong quá trình tổ chức thực hiện.

Không thể có một nền kinh tế tư nhân năng động nếu thể chế còn rườm rà, thiếu minh bạch. Không thể có đổi mới sáng tạo nếu môi trường pháp lý bó buộc, phân bổ ngân sách không đủ và tư duy vẫn còn tiền kiểm. Không thể hội nhập hiệu quả nếu nội lực chưa đủ mạnh, doanh nghiệp chưa được cởi trói. Và ngược lại, nếu không dám chủ động hội nhập thì bản thân thể chế cũng không có áp lực để đổi mới toàn diện. Chính sự tương tác nội tại này tạo nên một hệ sinh thái cải cách – nơi mỗi nghị quyết là một bánh răng, và chỉ khi cả hệ thống cùng vận hành thì động lực phát triển quốc gia mới thực sự được khơi thông.

Tư duy chỉnh thể không chỉ thể hiện ở nội dung mà còn rõ ràng trong cách thức triển khai. Lần đầu tiên, các nghị quyết của Bộ Chính trị được cụ thể hóa nhanh chóng bằng kế hoạch hành động của Chính phủ, bằng sự vào cuộc đồng bộ của Quốc hội để điều chỉnh hệ thống pháp luật theo đúng tinh thần mới. Quốc hội đã thông qua cơ chế chính sách đặc biệt để thực hiện Nghị quyết 66 và 68; Chính phủ ban hành kế hoạch hành động cho từng nghị quyết; các bộ ngành được giao trách nhiệm cụ thể kèm KPI; các địa phương đã bắt đầu lồng ghép triển khai vào kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026–2030. Từ nhận thức đến hành động, từ trung ương đến địa phương, từ hệ thống chính trị đến cộng đồng doanh nghiệp, cả bộ máy đang chuyển động theo cùng một hướng tư duy mới: đột phá và đồng bộ.

Tác động thực tế của các nghị quyết đang bắt đầu lan tỏa. Nghị quyết 68, được ví như “lệnh mở đường” cho kinh tế tư nhân, đã mang lại tâm thế mới cho cộng đồng doanh nghiệp, khi quyền bình đẳng, vai trò đóng góp và không gian phát triển được khẳng định rõ ràng. Nghị quyết 57 tạo ra cú hích về đầu tư cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nghị quyết 66 đang khơi thông những điểm nghẽn pháp lý chồng chéo, tạo điều kiện để cải cách thể chế pháp luật trở thành một “đòn bẩy của cải cách khác”. Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế giúp nâng cao vị thế quốc gia, tạo không gian mới cho thị trường, đầu tư, công nghệ và tài chính.

Cách mạng tinh gọn bộ máy và bốn nghị quyết là những bước đi cụ thể, thể hiện rõ khát vọng và tư duy chiến lược của Đảng trong việc tháo gỡ điểm nghẽn, kích hoạt động lực mới cho phát triển. Nhưng để những quyết sách ấy trở thành “đường băng” thật sự, cần sự kiên định trong triển khai, sự thống nhất trong hành động, và sự đồng lòng giữa Đảng – Nhà nước – doanh nghiệp – người dân. Đặc biệt phải chú trọng các giải pháp xây dựng nguồn nhân lực – nhân tố trung tâm của mọi mô hình phát triển bền vững. Tinh gọn bộ máy phải đi đôi với tinh gọn quy trình và tinh gọn tư duy. Một nền hành chính điện tử không thể được điều hành bởi những tư duy “thủ công”. Nguồn nhân lực trong giai đoạn tới phải được đào tạo để trở thành những người ra quyết định dựa trên dữ liệu, công nghệ và sáng kiến. Đây có thể được xem như mảnh ghép cuối cùng – nhưng đặc biệt quan trọng, cần phải được đặt đúng vị trí trong tổng thể bức tranh cải cách và phát triển quốc gia. Bởi chính nhân tố con người – nguồn nhân lực – không chỉ là người thực thi mà còn là người kiến tạo và dẫn dắt sự thay đổi, như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc… có cán bộ tốt, việc gì cũng xong. Muôn việc thành công hay thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém. Đó là một chân lý”. Vì vậy, cần nhanh chóng triển khai các giải pháp đồng bộ, đột phá về nguồn nhân lực – yếu tố then chốt quyết định thành công của mọi cuộc cách mạng. Đây là nhiệm vụ cấp bách. Và chỉ khi đó, những quyết sách của Đảng để đưa đất nước vào kỷ nguyên vươn mình mới thực sự trở thành “đường băng” cho sự cất cánh phát triển.

Muốn đổi mới thành công, Đảng không chỉ cần những quyết sách đúng và trúng, mà còn phải dẫn dắt bằng tinh thần hành động quyết liệt, nhất quán và không ngừng tự đổi mới chính mình. Sự chuyển động của cả hệ thống chính trị chỉ thực sự mạnh mẽ khi bắt đầu từ tư duy lãnh đạo dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm – lấy kết quả thực tiễn làm thước đo duy nhất cho thành công.

Muốn Việt Nam cất cánh, tư duy phải đột phá, hành động phải quyết liệt, đổi mới phải toàn diện và đồng bộ. Chỉ khi tư duy đổi mới được chuyển hóa thành hành động thực chất, khi quyết tâm chính trị đi đôi với hiệu quả tổ chức thực hiện, thì Đảng mới trở thành trung tâm đổi mới và là động lực hành động. Khi đó Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin vào một hành trình phát triển mạnh mẽ, bền vững và có bản sắc trên bầu trời thế giới, để có thể “thực hiện trọn vẹn tâm nguyện của Bác, xây dựng đất nước ta “bằng mười ngày nay”, “sánh vai với các cường quốc năm châu”.

* Mời quý độc giả theo dõi các chương trình đã phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam trên TV Online và VTVGo!