Khi “Truyện Kiều” nối dài cảm hứng sáng tạo

Áo dài thêu dáng Kiều, thư pháp họa hồn Kiều…  đó là những tác phẩm nghệ thuật độc đáo, thấm đẫm cảm hứng từ kiệt tác của Đại thi hào Nguyễn Du, đang được giới thiệu tại trưng bày chuyên đề Không gian văn hóa sen và Kiều.

1. Diễn ra tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Hà Nội), không gian trưng bày giới thiệu 32 tác phẩm thư pháp, phần lớn khắc họa những vần thơ đặc sắc trong Truyện Kiều, đặc biệt là các câu thơ có hình ảnh hoa sen, được thể hiện như những ẩn dụ nghệ thuật đầy tinh tế. Bên cạnh đó, bức chân dung Đại thi hào Nguyễn Du chế tác từ lá sen khô, đặt trong bố cục mô phỏng thư phòng của một bậc nho gia, vừa khiêm nhường vừa thanh cao, cũng là một dấu ấn giàu biểu tượng của trưng bày.

Điểm nhấn nổi bật trong không gian còn phải kể tới bộ sưu tập Dáng Kiều gồm 6 bộ áo dài thêu tay do nhà thiết kế Lan Hương thực hiện với chất liệu tơ lụa Việt Nam 100%. Nhà thiết kế này cho biết: Đây là câu chuyện về cuộc đời nàng Kiều qua những áng thơ của Nguyễn Du. Mỗi thiết kế là sự hòa quyện giữa hình ảnh hoa sen, chất liệu lụa, thơ ca và nghệ thuật thêu tay, tạo nên hành trình nghệ thuật thấm đẫm cảm hứng Truyện Kiều bằng ngôn ngữ của thời trang.

Cụ thể, trước tiên là những thiết kế tái hiện hình ảnh Thúy Kiều thuở xuân sắc, thả hồn bên hoa sen hay cất tiếng đàn dưới ánh trăng. Tiếp nối là những mẫu áo dài lấy cảm hứng từ 4 mùa. Xuân là lúc Thúy Kiều và Thúy Vân du Xuân, gặp gỡ mối tình định mệnh. Hạ là khi nàng rời bỏ mối tình đầu để theo chồng, ôm cây nguyệt cầm bên hồ sen, tấu lên bản nhạc buồn chia biệt.

Rồi, Thu là thời khắc nàng Kiều cùng Từ Hải tri ân, giải oán. Đông mang dáng dấp của sự chiêm nghiệm, trải qua bao bể dâu và hy sinh, hình ảnh biểu tượng cho vẻ đẹp chịu thương chịu khó, vị tha của người phụ nữ Á Đông.

“Có lẽ nhiều người đã từng chiêm ngưỡng những nét vẽ tôi gửi gắm trên từng tà áo. Khi chân dung nàng Kiều thả hồn trong hương sen tinh khiết, ta sẽ cảm nhận được sự hòa quyện giữa tâm hồn thiếu nữ tuổi trăng tròn với thiên nhiên, với vạn vật và nhịp điệu bao la của vũ trụ” – nhà thiết kế Lan Hương chia sẻ – “Mỗi đường nét, mỗi chi tiết thêu tay đều là cách để tôi tôn vinh vẻ đẹp yêu kiều của người phụ nữ nói chung và hình tượng nàng Kiều trong thơ Nguyễn Du nói riêng”.

2. Không đơn thuần là một trưng bày nghệ thuật, Không gian văn hóa sen và Kiều còn mở ra nhiều chiều kích mới về cách thức Truyện Kiều được kết nối, kế thừa và phát huy qua sức sáng tạo không ngừng trong đời sống hôm nay.

Theo đó, những giá trị văn hóa sâu sắc và hình tượng nghệ thuật tinh tế của kiệt tác này đã trở thành nguồn cảm hứng dồi dào, thổi hồn cho những tác phẩm đa dạng, từ áo dài thêu tay, tranh thư pháp đến thời trang… Mỗi sáng tạo đều góp phần làm phong phú thêm dòng chảy văn hóa dân tộc, đồng thời khẳng định vị thế trường tồn và sức sống bền bỉ của Truyện Kiều trong thời đại mới.

Từ góc độ nghiên cứu và bảo tồn di sản văn hóa, PGS-TS Đỗ Văn Trụ (Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam) nhận định: Những người tổ chức Không gian văn hóa sen và Kiều đều là những tâm huyết yêu văn hóa truyền thống. Họ đã đưa ra nhiều sáng kiến và ý tưởng sáng tạo nhằm xây dựng một không gian kết nối 2 biểu tượng đặc sắc: Hoa sen – biểu tượng giản dị, gần gũi với đời sống, và Truyện Kiều – kiệt tác bất hủ của Nguyễn Du. Sự kết hợp này không chỉ làm giàu thêm giá trị văn hóa mà còn tạo nên sự bổ sung, hòa quyện hài hòa giữa hai yếu tố.

Ông Trụ cũng khẳng định, Truyện Kiều là minh chứng tiêu biểu cho tiềm năng to lớn của di sản văn hóa Việt Nam, đồng thời kêu gọi xã hội cần biết cách khơi dậy tình yêu và trách nhiệm bảo vệ di sản, nhằm phát huy tối đa giá trị quý báu này.

Đồng quan điểm, TS Nguyên An (Chủ tịch Hội Kiều học Việt Nam) nhìn nhận Truyện Kiều là một tuyệt tác thu hút nhiều lĩnh vực, ngành nghề và giới nghệ sĩ tìm kiếm cảm hứng sáng tạo. Việc nhiều người tìm đến Truyện Kiều không chỉ là dấu hiệu tích cực của sự quan tâm mà còn là cách quảng bá, khích lệ giá trị văn hóa này lan tỏa rộng rãi.

Tuy nhiên, nhà nghiên cứu này cũng nhấn mạnh: Để cảm hứng từ Truyện Kiều phát triển bền vững và tạo ra những thành quả nghệ thuật thực sự sâu sắc, cần có sự hiểu biết thấu đáo về tác phẩm. Chỉ đơn thuần “đi theo” Truyện Kiều mà thiếu chiều sâu sẽ khó duy trì được sức sống lâu dài.

“Không gian văn hóa sen và Kiều là một tín hiệu đáng mừng, cho thấy sự phát triển bước đầu của Truyện Kiều trong đời sống công chúng hiện đại. Các tác phẩm trưng bày thể hiện tâm huyết và nỗ lực của các nghệ sĩ trong việc duy trì, làm mới và lan tỏa giá trị xuyên thời đại của kiệt tác” – ông An bày tỏ.

Để Truyện Kiều tiếp tục được tôn vinh và giữ sức sống mạnh mẽ, theo TS Nguyên An, cần xây dựng những sản phẩm văn hóa mang tính hệ thống, có ý nghĩa lâu dài, tránh phong cách làm manh mún, ngẫu hứng. Việc lan tỏa Truyện Kiều cần được triển khai bài bản, có chiều sâu và có hồn cốt, từ đó mới góp phần bảo tồn và phát huy giá trị nhân văn sâu sắc của tác phẩm trong đời sống hôm nay và mai sau.