Thư viện Anh khôi phục thẻ đọc cho Oscar Wilde sau… 130 năm

Cách đây 130 năm, ban quản lý Bảo tàng Anh (nay là Thư viện Anh) đã hủy bỏ thẻ đọc của Oscar Wilde, sau khi ông bị kết tội có “hành vi khiếm nhã nghiêm trọng” với đàn ông. Giờ đây, chiếc thẻ này sẽ được khôi phục lại một cách tượng trưng.

Vì tấm thẻ gốc đã bị hủy bỏ, thẻ mới hiện đại, mang tên Oscar Wilde, sẽ chính thức được trao cho cháu trai ông, Merlin Holland, tại sự kiện diễn ra vào tháng 10 tới.

Sụp đổ vì tình

Merlin Holland là một chuyên gia về Oscar Wilde, đã cho phát hành nhiều ấn phẩm liên quan tới ông nội mình, bao gồm The Complete Letters Of Oscar Wilde. Khi được hỏi rằng ông nội của ông có thể phản ứng thế nào khi thẻ đọc được cấp lại, Holland đáp: “Có lẽ, ông tôi sẽ nói: Cũng đến lúc rồi!”.

Rupert Everett, người viết kịch bản, đạo diễn và đóng vai Wilde trong The Happy Prince – bộ phim được đánh giá cao năm 2018, về những năm tháng cuối đời đầy bi kịch của nhà văn khi sống lưu vong – cũng sẽ tham gia buổi lễ trao lại thẻ đọc.

Quyết định thu hồi thẻ đọc của Wilde được ghi lại trong biên bản cuộc họp của ban quản lý năm 1895, khi đồng tính luyến ái bị coi là bất hợp pháp ở Anh: “Những người được ủy thác đã chỉ đạo rằng, ông Oscar Wilde, người được chấp nhận làm độc giả vào năm 1879 và bị Tòa án hình sự trung ương kết án 2 năm tù giam kèm lao động khổ sai vào ngày 25/5, sẽ bị cấm sử dụng phòng đọc của bảo tàng trong tương lai”.

Sự sụp đổ của Wilde xảy ra sau khi ông quyết định kiện hầu tước Queensberry, cha của Alfred “Bosie” Douglas. Wilde và Douglas được giới thiệu với nhau vào năm 1891 và nhanh chóng nảy sinh tình cảm mãnh liệt, nhưng cũng đầy sóng gió.

Nếu như Wilde tương đối thiếu thận trọng, thậm chí khoa trương trong hành động của mình, thì Douglas lại liều lĩnh ở nơi công cộng. Chiều chuộng và xuôi theo những cuộc chơi của Douglas đã khiến Wilde gặp rắc rối.

Hầu tước Queensberry đã nhiều lần chất vấn Wilde và con trai mình về bản chất mối quan hệ này. Wilde đã cố xoa dịu ông nhưng không được lâu. Tháng 6/1894, hầu tước đột ngột tới gặp Wilde, nói rõ lập trường của mình: “Tôi không nói rằng anh là thế (PV: đồng tính), nhưng trông anh vậy, và anh làm dáng trông rất chướng. Nếu tôi bắt gặp anh và con trai tôi một lần nào nữa, ở bất kỳ nhà hàng công cộng nào, tôi sẽ đánh anh”.

Đôi bên còn nhiều lần đụng độ nữa trước khi vụ việc bị đẩy lên cao trào vào tháng 2/1895, khi vị hầu tước để lại danh thiếp tại câu lạc bộ của Wilde với lời nhắn: “Gửi Oscar Wilde, kẻ kê gian”. Được Douglas khuyến khích, Wilde bỏ mặc lời khuyên của bạn bè và đâm đơn kiện hầu tước tội phỉ báng.

Theo Đạo luật phỉ báng năm 1843 tại Anh, hầu tước Queensberry chỉ có thể tránh bị kết tội phỉ báng bằng cách chứng minh rằng lời buộc tội của ông thực sự là đúng. Các luật sư của hầu tước đã thuê thám tử tư tìm bằng chứng về mối quan hệ đồng tính của Wilde.

Sau nhiều phiên tố tụng, cuối cùng, Wilde bị kết án 2 năm lao động khổ sai. Từ người được cả xã hội London tôn sùng, Wilde sau đó đã qua đời trong cảnh nghèo đói cùng cực ở Paris vào năm 1900, ở tuổi 46. Sau khi ông bị bắt giam, vợ ông, Constance, đã trốn sang châu Âu cùng 2 người con trai, Cyril và Vyvyan, và đổi về họ của tổ tiên là Holland.

Lấy lại danh tiếng

“Oscar Wilde đã ở nhà tù Pentonville được 3 tuần khi thẻ vào phòng đọc ở Bảo tàng Anh bị hủy. Vì vậy, ông không biết chuyện đó, và có lẽ như thế tốt hơn… Ông sẽ càng đau khổ hơn khi cảm thấy rằng 1 trong những thư viện lớn nhất thế giới đã ngăn ông khỏi sách vở, cũng giống như luật pháp đã ngăn ông khỏi cuộc sống đời thường” – theo Holland – “Việc trả lại thẻ cho ông là cử chỉ tha thứ dễ mến và tôi tin rằng linh hồn của ông sẽ cảm động”.

Vào năm 2017, Wilde được cho là nằm trong số hơn 50.000 người đàn ông đồng tính và song tính được ân xá sau khi chết, mặc dù Bộ Tư pháp Anh cho biết sẽ không nêu cụ thể tên bất kỳ cá nhân nào.

Holland chia sẻ về quyết định này: “Oscar Wilde không nghĩ rằng tình yêu đồng giới có gì là sai trái… Tôi không chắc chắn hoàn toàn là ông đã được ân xá… Nhưng tôi sẽ không đi xin ân xá… Lịch sử là lịch sử, và ta không thể bắt đầu viết lại nó”.

Thư viện Anh tự hào sở hữu bộ sưu tập bản thảo của Wilde có giá trị nhất thế giới, bao gồm bản thảo các vở kịch chính của ông như Lady Windermere’s Fan, A Woman Of No Importance, An Ideal Husband và The Importance Of Being Earnest.

Laura Walker, giám tuyển chính của Thư viện Anh về lưu trữ và bản thảo hiện đại, cho biết bộ sưu tập phi thường này khiến việc trả lại thẻ đọc cho Wilde càng có ý nghĩa hơn: “Chúng tôi thực sự muốn vinh danh Wilde ngay bây giờ và thừa nhận những gì đã xảy ra với ông. Mục 11 của luật, liên quan đến việc hình sự hóa đồng tính luyến ái, là bất công”.

Năm 1973, Thư viện Anh chính thức tách khỏi Bảo tàng Anh, mặc dù nó vẫn ngụ tại phòng đọc cũ cho đến năm 1997, khi tòa nhà mới của Thư viện Anh được mở cửa tại St Pancras.

Mối quan hệ lâu dài của Wilde với Bảo tàng Anh bắt đầu khi ông vẫn còn là sinh viên. Sau khi chuyển đến London vào năm 1879, ông đã nộp đơn xin làm thẻ đọc sách. Nhưng ông cũng không ngại chỉ trích tổ chức này. Khi ông xuất bản bài thơ dài The Sphinx, ông được hỏi tại sao chỉ in vài bản. Ông trả lời: “Ý tưởng đầu tiên của tôi là chỉ in 3 bản: 1 bản cho chính tôi, 1 bản cho Bảo tàng Anh và 1 bản cho thiên đường. Tôi có hơi lưỡng lự về bản cho Bảo tàng Anh”.

Holland nói đùa rằng Wilde đã “đặt thiên đường và bản thân mình lên trên Bảo tàng Anh theo cách trêu chọc khá kiêu ngạo” – một “lời nhận xét hơi tinh nghịch về một viện rất uy nghiêm, chính xác là kiểu mà ông coi là hơi cứng nhắc và cổ hủ”.

“Có lẽ lúc này, ông sẽ phải xin lỗi về… lời nhận xét thô lỗ của mình, sau khi họ trả lại thẻ cho ông” – Holland nói thêm.

Sự kiện trả lại thẻ cho Oscar Wilde của Thư viện Anh sẽ diễn ra vào ngày 16/10 này, trùng với sinh nhật của Wilde. Nó sẽ bao gồm bài phát biểu trước công chúng của Everett và Holland, ra mắt cuốn sách mới của Holland, After Oscar: The Legacy Of A Scandal – một câu chuyện về cuộc sống sau khi Wilde qua đời.