Phong cách báo chí Hồ Chí Minh: Kim chỉ nam cho những người cầm bút

Chủ tịch Hồ Chí Minh, người khai sinh nền báo chí cách mạng Việt Nam và cũng là một nhà báo xuất sắc. Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Người đã để lại một di sản đồ sộ về tư tưởng, đạo đức và phong cách làm báo, trở thành kim chỉ nam cho các thế hệ người làm báo Việt Nam. Những lời dạy, bài viết của Người vẫn còn nguyên giá trị, soi đường chỉ lối cho những người cầm bút trong thời đại ngày nay, hun đúc nên một nền báo chí phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.

Tư tưởng Hồ Chí Minh với báo chí cách mạng Việt Nam

Trong quá trình tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc nhận thức sâu sắc vai trò to lớn của báo chí trong việc tổ chức, tập hợp quần chúng tự giác tham gia phong trào cách mạng. Ngay từ những ngày tháng hoạt động tại Pháp, Người đã tham gia thành lập các tờ báo: Người cùng khổ, Nhân đạo để truyền bá lý luận cách mạng vô sản. Khi về nước để trực tiếp chỉ đạo cách mạng Việt Nam, Người thành lập tờ Thanh niên, ra số đầu tiên vào ngày 21/6/1925, mở ra một dòng báo chí mới – Báo chí cách mạng Việt Nam. Từ dấu mốc lịch sử ấy, đội ngũ báo chí cách mạng Việt Nam đã có một thế kỷ vẻ vang, luôn đồng hành với đất nước và dân tộc, xứng đáng là lực lượng nòng cốt, tiên phong trên mặt trận tư tưởng văn hóa, có những cống hiến xuất sắc trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại di sản vô cùng quý báu, đó là một hệ thống tư tưởng, quan điểm, chỉ đạo sâu sắc về lý luận và nghiệp vụ báo chí cách mạng, tạo nền tảng vững chắc để phát triển báo chí cách mạng nước nhà. Người đã viết hơn 2.000 bài báo, với 174 bút danh, được dịch ra nhiều thứ tiếng. Từ tác phẩm đầu tiên Quyền của các dân tộc thuộc địa đăng trên báo Nhân đạo năm 1919 cho đến tác phẩm cuối cùng Thư gửi Tổng thống Mỹ đăng trên báo Nhân Dân ngày 25/8/1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm báo gần như cả cuộc đời. Người luôn dùng báo chí làm vũ khí tấn công kẻ thù và là một phương tiện hoạt động có hiệu quả để xây dựng phong trào cách mạng. “Chủ đề lớn nhất của Bác khi viết báo, viết văn là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Đó là đề tài lớn nhất của Bác Hồ, thống nhất, xuyên suốt và có tính hệ thống. Đã là người cầm bút – nhà báo cũng như nhà văn, thì cây bút, trang giấy phải là vũ khí cách mạng”, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ – Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương chia sẻ.

Bài học làm báo, viết báo được Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm trước hết là viết cho ai xem, viết để làm gì, viết thế nào cho phổ thông dễ hiểu, ngắn gọn dễ đọc. Sao cho mỗi đồng bào, chiến sĩ đều đọc được, hiểu được, nhớ được, làm được. “Bác Hồ viết bài bao giờ cũng ngắn gọn, súc tích, cô đọng, đến từng câu, từng mệnh đề và cách sử dụng từ của Bác rất dân dã, gần với phong cách chung của người dân” – GS.TS. nhà báo Tạ Ngọc Tấn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết.

Tấm gương đạo đức báo chí và cách viết báo của Bác vẫn luôn là ánh sáng soi đường cho các thế hệ nhà báo hôm nay. Trong 100 năm qua, Việt Nam tự hào có một nền báo chí cách mạng giàu tính chiến đấu và giá trị nhân văn. Hơn 500 nhà báo liệt sĩ đã hy sinh trong các cuộc kháng chiến cứu nước. Thời bình, người làm báo tiếp tục âm thầm, bền bỉ và quyết liệt với nghề trong cuộc đấu tranh bảo vệ công lý, vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới.

Vẹn nguyên giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh

Hiện nay, sự phát triển của công nghệ và xã hội số đang đặt ra những thách thức và cơ hội không nhỏ cho báo chí. Công chúng báo chí từ vai trò tiếp nhận bị động đã dần chuyển sang chủ động. Sự phát triển của mạng xã hội đặt báo chí vào bối cảnh phải cạnh tranh về tốc độ thông tin từng giây, từng phút. Trong bối cảnh ấy, yêu cầu cấp bách với các cơ quan báo chí là cần nhận diện đầy đủ những khó khăn thách thức, để đáp ứng xu thế phát triển mới của truyền thông hiện đại.

Trước yêu cầu của cuộc cách mạng về tinh gọn bộ máy, một số cơ quan báo chí phải chuyển chức năng nhiệm vụ, kết thúc hoạt động. Hàng ngàn nhà báo phải thay đổi cơ quan, công việc đã từng gắn bó nhiều năm. Cùng với đó, báo chí đứng trước yêu cầu phải tự đổi mới mình để giữ chân công chúng, giữ vững vị thế chủ lưu trong dòng chảy tin tức trước sự cạnh tranh gay gắt của mạng xã hội.

Tuy nhiên, một bộ phận nhà báo, cũng như một số cơ quan báo chí, truyền thông có biểu hiện xa rời tôn chỉ, mục đích hoạt động, chạy theo yếu tố thương mại, lợi ích nhóm, lợi ích cá nhân, đi ngược lại những giá trị về phẩm chất đạo đức của người làm báo. Trong năm 2024, có 225 quyết định xử phạt hành chính trong lĩnh vực báo chí, với tổng số tiền xử phạt là hơn 3.5 tỷ đồng. 7 nhà báo bị Bộ Thông tin và Truyền thông thu hồi thẻ. 5 nhà báo bị Hội Nhà báo Việt Nam khai trừ, thu hồi thẻ hội viên do vi phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, năm 2024 tiếp tục chứng kiến sự sụt giảm doanh thu của hầu hết các cơ quan báo chí. Như với loại hình báo và tạp chí, tổng doanh thu năm 2024 là 8.080 tỷ đồng giảm 6.1% so với năm 2023. Dù hiện nay rất nhiều cơ quan báo chí đã chủ động đa dạng nguồn thu nhưng nguồn thu chính vẫn là quảng cáo, trong khi hai phần ba thị phần quảng cáo tại thị trường Việt Nam chảy vào các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới. Nguồn chi thường xuyên cho báo chí lại rất thấp, chỉ chiếm 0,4% ngân sách, chưa kể với nhiều cơ quan báo chí đã tự chủ thì không có hoặc rất ít hỗ trợ từ ngân sách.

Trong bối cảnh đầy thách thức này, tư tưởng phong cách báo chí Hồ Chí Minh soi rọi vào thực tiễn báo chí cách mạng hiện nay, tiếp tục là kim chỉ nam dẫn đường cho báo chí cách mạng và những người làm báo tiếp tục vượt qua thử thách, giữ vững lập trường chính trị, không ngừng đổi mới sáng tạo, phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng, đóng góp hiệu quả và sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng viết rằng, suốt đời Hồ Chí Minh là người cầm bút chiến đấu trên mặt trận văn hóa báo chí, với văn phong đa dạng nhiều sắc thái, mà điểm nổi bật là tính quần chúng, cách suy nghĩ và diễn đạt dân gian, dễ hiểu, đi sâu vang vọng trong lòng người, gợi mở tư tưởng lớn lao, thúc đẩy những việc tốt đẹp bằng những lời lẽ giàu hình tượng, nói lên những điều lớn bằng những chữ nhỏ.

Theo Bác, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng, cố gắng trau dồi tư tưởng, nghiệp vụ và văn hóa; chú trọng học tập chính trị để nắm vững chủ trương chính sách của Đảng và Chính phủ; đi sâu thực tế, đi sâu vào quần chúng lao động. Hiện có hơn 25.000 nhà báo được cấp thẻ và làm việc trong 870 cơ quan báo chí. Những di sản quý báu của Người, trong đó có tư tưởng, đạo đức, phong cách báo chí Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục sáng mãi trong lòng những người cầm bút, trong sự nghiệp báo chí cách mạng Việt Nam.

* Mời quý độc giả theo dõi các chương trình đã phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam trên TV Online và VTVGo!