Luật Báo chí sửa đổi: Tạo cơ chế thông thoáng cho hệ sinh thái báo chí phát triển

Tính cấp thiết của việc sửa đổi Luật Báo chí 2016

Trao đổi với phóng viên Lao động Thủ đô, TS Lê Hải – Ủy viên Ban Biên tập, Trưởng Ban Tạp chí Cộng sản điện tử, Tạp chí Cộng sản cho biết, Luật Báo chí từ 2016 đến nay đã gần 10 năm và bắt đầu bộc lộ hạn chế, bất cập bởi quá trình phát triển báo chí từ thực tiễn luôn đặt ra vấn đề mới. “Có thể nói Luật Báo chí 2016 đã tương đối hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình”, TS Lê Hải khẳng định.

Trong khi đó, Nhà báo Hồ Quang Lợi – nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cũng chia sẻ quan điểm tương tự khi cho rằng trong 9 năm thực hiện Luật Báo chí 2016, đời sống báo chí và đời sống xã hội đã có rất nhiều biến đổi, đòi hỏi phải nghiên cứu, sửa đổi một số điều trong luật báo chí để cập nhật những vấn đề mới nhất, đảm bảo báo chí hoạt động hiệu quả trong hành lang pháp lý vững chắc.

Lãnh đạo thành phố Hà Nội gặp mặt đại diện các cơ quan báo chí dịp Xuân Ất Tỵ 2025.

Thách thức đầu tiên mà Luật Báo chí sửa đổi cần giải quyết là làm thế nào để thời đại công nghệ được thể hiện bằng những điều luật mới, phù hợp với xu hướng phát triển báo chí số.

TS. Lê Hải nhấn mạnh: “Phải nói rằng, nếu không muốn tụt hậu, để báo chí cách mạng Việt Nam phát triển theo hướng số hóa thì đây là yêu cầu tức thời, yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, quá trình số hóa cần được tính toán kỹ lưỡng, tránh chạy theo phong trào gây lãng phí, đồng thời tránh bảo thủ, trì trệ trong việc áp dụng khoa học công nghệ. Đặc biệt, việc làm chủ công nghệ lõi về truyền thông trở thành vấn đề then chót để tránh lệ thuộc vào công nghệ nước ngoài, từ đó bảo vệ chủ quyền an ninh truyền thông và an ninh quốc gia”.

Vấn đề thứ hai được cả hai chuyên gia đặc biệt quan tâm là kinh tế báo chí. Nhà báo Hồ Quang Lợi cho rằng đây là “vấn đề rất nóng bỏng hiện nay”, cần có những điều luật cụ thể để các cơ quan báo chí có điều kiện cơ bản giải quyết vấn đề kinh tế một cách ổn thỏa, đảm bảo báo chí phát triển bền vững và lành mạnh.

TS Lê Hải chỉ ra thực trạng: “Có khá nhiều cơ chế chính sách đã tỏ ra lạc hậu, thậm chí trở thành gánh nặng với các cơ quan báo chí. Hoạt động về mô hình tổ chức và hoạt động kinh tế truyền thông, các cơ quan báo chí có nhiều điều bị gò bó nên không khai phóng được các nguồn lực từ bên trong cũng như huy động những nguồn lực từ bên ngoài để tạo ra động lực phát triển mới”.

Một trong những điểm nổi bật của Luật Báo chí sửa đổi là lần đầu tiên đưa mô hình tập đoàn truyền thông vào luật. TS Lê Hải nhận định đây là nội dung “hết sức tiến bộ và phù hợp với xu thế của thế giới”.

Trên thế giới, mô hình tập đoàn truyền thông đã có lịch sử hơn trăm năm và tạo ra những thế lực truyền thông lớn với quy mô, doanh thu thậm chí bằng GDP của cả một quốc gia. Kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy, từ năm 1979, họ đã mở cơ chế cho các cơ quan báo chí hoạt động như doanh nghiệp nhà nước, tạo ra sự đột phá phát triển mạnh mẽ.

TS Lê Hải cũng cho rằng, điều quan trọng nhất là dù ở mô hình nào thì vẫn phải bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với các cơ quan báo chí.

Giữ vững bản sắc và tinh thần dấn thân trong thời đại số

Dù thay đổi phương thức làm nghề trong thời đại truyền thông số, các chuyên gia đều nhấn mạnh việc giữ vững bản sắc báo chí cách mạng Việt Nam.

Nhà báo Hồ Quang Lợi khẳng định: “Dù có thay đổi phương thức làm nghề như thế nào thì đối với người làm báo cách mạng, đạo đức làm nghề, lý tưởng làm nghề và tâm thế làm nghề của chúng ta không bao giờ thay đổi. Điều này đã được xác định từ 100 năm trước. Đó là chúng ta làm nghề, làm báo vì lợi ích của đất nước và nhân dân. Ngọn lửa mà 100 năm trước Bác Hồ thắp lên và chúng ta đi theo tiếng gọi của sự nghiệp Cách mạng mà do Bác Hồ khai sáng và dẫn dắt đến bây giờ thì các thế hệ làm báo của chúng ta vẫn tiếp tục theo quan điểm đó”.

TS Lê Hải, với vai trò làm việc tại Tạp chí Cộng sản – tờ tạp chí do Bác Hồ sáng lập, đặc biệt tâm đắc với tư tưởng của Người về báo chí: “Điều Bác quan tâm nhất là báo chí phải hướng về lợi ích của nhân dân, bảo vệ lợi ích của nhân dân. Tức là báo chí đồng hành với cách mạng, báo chí với một tình bạn thân thiết, yêu thương, sẻ chia và vì quyền lợi của nhân dân.”

Về tinh thần dấn thân của các thế hệ nhà báo hiện nay, TS Lê Hải phân tích: “Những nhà báo trong giai đoạn hiện nay, phẩm chất dấn thân vẫn rất cần thiết nhưng có sự thay đổi về chất và lượng. Dấn thân ở đây trước hết là sự chung thủy, chung thủy tuyệt đối với lý tưởng cách mạng. Điều quan trọng thứ hai là “yêu nghề, say mê nghề, không quản ngại những khó khăn, luôn luôn đau đáu, trăn trở về nghề”.

Nhà báo Hồ Quang Lợi cũng nhấn mạnh một điểm quan trọng: “Báo chí của chúng ta không bao giờ vượt trội được mạng xã hội về tốc độ đưa tin. Nhưng chúng ta sẽ vượt trội, sẽ khẳng định được giá trị cốt lõi của mình bằng tính trách nhiệm, bằng đạo đức nghề nghiệp, bằng tính chuyên nghiệp và đạo đức làm nghề của người làm báo”.

TS Lê Hải cũng có quan điểm tương tự khi khẳng định vai trò không thể thay thế của nhà báo: “Tôi nghĩ nghìn năm nữa AI cũng không thể thay thế được những nhà báo, bởi vì nhà báo phải có trái tim, phải thổi hồn vào tác phẩm của mình… Những sự kiện, vấn đề đòi hỏi nhà báo luôn phải có trái tim nóng, có tình cảm, có tình thương, tình yêu thì mới thổi hồn vào tác phẩm báo chí hay được”.

Luật Báo chí sửa đổi không chỉ là sự điều chỉnh các quy định pháp lý mà còn là cơ hội để tạo ra một hệ sinh thái báo chí hiện đại, bền vững. Việc cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và giữ gìn bản sắc, giữa phát triển kinh tế báo chí và đảm bảo chất lượng nội dung, giữa ứng dụng công nghệ số và giữ vững đạo đức nghề nghiệp sẽ là chìa khóa để nền báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục phát triển trong thời đại mới.

Như nhà báo Hồ Quang Lợi đã chia sẻ: “Những sự nghiệp mà báo chí Cách mạng Việt Nam của chúng ta đóng góp được cho sự nghiệp chung của đất nước và của nhân dân trong một thế kỷ qua là rất đáng tự hào”. Và với Luật Báo chí sửa đổi, niềm tự hào đó sẽ tiếp tục được lan tỏa, tạo động lực cho những bước phát triển mới của báo chí Việt Nam trong thế kỷ tới.